Биз яшаётган давр — юксак технологиялар ва рақамлаштириш жараёнлари инсоният ҳаётининг барча соҳаларини, ҳатто анънавий тарзда энг консерватив ҳисобланган тизимларни ҳам тубдан ўзгартираётган даврдир. Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПФ-140-сонли Фармони мамлакатимиз суд-ҳуқуқ тизимида ана шундай туб бурилишни бошлаб берган, соҳани рақамли трансформация қилишнинг янги босқичига асос солган ҳужжат сифатида тарихга кирди. Ушбу фармоннинг туб мазмун-моҳияти — суд тизимини аҳоли учун янада очиқ, шаффоф, тезкор ва энг муҳими, адолатли қилиш мақсадида илғор технологияларни, хусусан, сунъий интеллект имкониятларини одил судлов жараёнига тўлиқ интеграция қилишдан иборатдир.
Бугунги кунда суд тизимининг самарадорлигини оширишда инсон омилини камайтириш ва қоғозбозликдан воз кечиш энг долзарб вазифалардан бири ҳисобланади. Фармон билан ҳаётга татбиқ этилаётган “Рақамли суд” концепцияси айнан шу мақсадга хизмат қилади. Суд ишларининг тўлиқ электрон шаклга ўтказилиши фуқаролар ва тадбиркорларга ортиқча вақт ҳамда маблағ сарфламасдан, масофадан туриб даъво аризалари юбориш, суд мажлисларида онлайн иштирок этиш ва ҳужжатлар билан эркин танишиш имкониятини беради. Бу эса нафақат фуқароларнинг одил судловга эришиш даражасини юксалтиради, балки судьяларнинг иш ҳажмини сезиларли даражада енгиллаштириб, уларга асосий эътиборни ишнинг мазмун-моҳиятига қаратиш шароитини яратади.
Фармоннинг энг инқилобий ва диққатга сазовор жиҳати — Ўзбекистон суд амалиёти тарихида илк бор сунъий интеллект (AI) технологияларини қўллашга кенг йўл очиб берилганидир. Бунда сунъий интеллект судья ўрнини эгалламайди, балки унинг энг яқин ва холис ёрдамчисига айланади. Тизим катта ҳажмдаги маълумотларни таҳлил қилиш, қонунчилик базасидан керакли нормаларни сониялар ичида топиш ва суд ҳужжатларининг лойиҳаларини автоматик шакллантириш орқали иш самарадорлигини кескин оширади. Энг қизиқарли янгиликлардан бири — фуқаролар учун судга мурожаат қилишдан олдин сунъий интеллект ёрдамида ишнинг тахминий натижасини ва сарфланадиган харажатларни олдиндан ҳисоблаб бериш имкониятининг яратилишидир.
Шу билан бирга, фармон доирасида аҳолига кўрсатиладиган интерактив хизматлар сифати янги босқичга кўтарилмоқда. Суд порталида сунъий интеллект асосида ишлайдиган виртуал маслаҳатчиларнинг йўлга қўйилиши, барча суд қарорларининг ягона марказлашган электрон архиви яратилиши ва шахсни рақамли (биометрик) тасдиқлаш тизимларининг жорий этилиши суд ҳокимиятининг халққа янада яқинлашаётганидан далолат беради.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинми, ПФ-140-сонли Фармон шунчаки суд тизимини техник жиҳозлаш ёки компьютерлаштириш дастури эмас. Бу — одил судлов сифатини тубдан яхшилашга, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилишга қаратилган стратегик ислоҳотдир. Мазкур ҳужжатнинг муваффақиятли ижро этилиши Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги нуфузини янада юксалтиради ва юртимизда қонун устуворлиги таъминланишининг мустаҳкам кафолати бўлиб хизмат қилади.
Хоразм вилоят судининг
иқтисодий ишлар бўйича
судлов ҳайъати судьяси Д.Шарипов
