Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 21 августда қабул қилинган ПФ–140-сонли Фармони мамлакат суд-ҳуқуқ тизимини тубдан модернизация қилиш йўлидаги муҳим қадамлардан бири сифатида аҳамият касб этмоқда. “Судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш орқали одил судловга эришиш даражасини ошириш ҳамда суд тизимининг моддий-техник таъминотини яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги мазкур ҳужжат суд тизимини замон талаблари асосида ислоҳ қилишга қаратилган.
Сўнгги йилларда Ўзбекистонда суд-ҳуқуқ соҳасида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилиб, суд мустақиллиги, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш масалаларига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Янги Фармон эса ушбу ислоҳотларни сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишни мақсад қилган.
Фармоннинг асосий йўналишларидан бири — судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини босқичма-босқич жорий этишдир. Бу, аввало, иш юритиш жараёнларини рақамлаштириш, суд ҳужжатларини таҳлил қилиш, суд амалиётини тизимлаштириш ҳамда процессуал муддатларга риоя этилишини автоматик назорат қилиш имкониятини яратади. Натижада инсон омили таъсирини камайтириш, қарорлар қабул қилишда холислик ва шаффофликни таъминлашга эришилади.
Сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш судьялар ва суд ходимларининг иш юкламасини енгиллаштириб, уларга мураккаб ҳуқуқий масалаларга кўпроқ эътибор қаратиш имконини беради. Айни пайтда, СИ судья ўрнини босмайди, балки қарор қабул қилишда ёрдамчи восита сифатида хизмат қилиши қатъий белгилаб қўйилган. Бу эса одил судловнинг асосий тамойиллари сақланишини кафолатлайди.
Фармонда суд тизимининг моддий-техник таъминотини яхшилаш масалаларига ҳам алоҳида урғу берилган. Замонавий ахборот-коммуникация технологиялари, сервер ускуналари, ахборот хавфсизлигини таъминловчи тизимлар билан жиҳозлаш судлар фаолияти самарадорлигини оширишга хизмат қилади. Шунингдек, суд биноларини реконструкция қилиш, суд мажлислари залларини замонавий техник воситалар билан таъминлаш орқали фуқаролар учун қулай ва очиқ муҳит яратиш кўзда тутилган.
Мазкур ҳужжатда судьялар ва суд ходимларининг рақамли кўникмаларини ошириш, сунъий интеллект билан ишлаш бўйича малака ошириш курсларини ташкил этиш ҳам муҳим вазифалардан бири сифатида белгиланган. Чунки технологияларни самарали жорий этиш, энг аввало, инсон капитали салоҳиятига боғлиқ.
Мутахассислар фикрича, ПФ–140-сонли Фармон суд тизимида инновацион ёндашувларни кенг қўллашга, фуқароларнинг судларга бўлган ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Суд ишларининг тезкор, шаффоф ва адолатли кўриб чиқилиши эса жамиятда қонун устуворлигини таъминлашда муҳим омил ҳисобланади.
Хулоса қилиб айтганда, судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этишга қаратилган мазкур Фармон Ўзбекистонда одил судловни таъминлаш, суд тизимини замонавий, самарали ва халқ манфаатларига хизмат қиладиган институтга айлантириш йўлидаги стратегик қадамдир. Бу ислоҳотлар келгусида мамлакатнинг ҳуқуқий демократик давлат сифатидаги нуфузини янада оширишга хизмат қилиши шубҳасиз.
Жиноят ишлари бўйича Боғот
туман судининг тергов судьяси Д.Очилов
