Тадбиркорлик субъектлари ва ташкилотларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилишда иқтисодий судлар муҳим ўрин тутади. Бироқ суд амалиётида биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинган қарор тарафларни ҳар доим ҳам қониқтиравермайди. Эътирозли ҳолатларда қонунчилик низолашаётган тарафларга юқори инстанция судларига мурожаат қилиш ва ўз позициясини қайта ҳимоя қилиш ҳуқуқини кафолатлайди. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексида суд қарорлари устидан шикоят беришнинг аниқ босқичлари, муддатлари ва тартиби белгилаб қўйилган.
Суд ҳужжатлари устидан шикоят қилишнинг дастлабки ва асосий босқичи апелляция инстанцияси ҳисобланади. Апелляция шикояти ҳали қонуний кучга кирмаган ҳал қилув қарорлари ёки ажримлар устидан берилади. Бунда манфаатдор тараф қарор қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида шикоят киритиши лозим. Муҳим жиҳати шундаки, апелляция шикояти бевосита қарор чиқарган суд орқали тегишли вилоят ёки унга тенглаштирилган апелляция судига юборилади. Агар узрли сабабларга кўра ушбу муддат ўтказиб юборилса, аризачи томонидан берилган илтимосномага асосан суд муддатни қайта тиклаб бериши мумкин, лекин бу муддат қарор чиққанидан сўнг олти ойдан ошиб кетмаслиги керак.
Агар суд қарори қонуний кучга кирган бўлса ёки апелляция инстанциясида кўриб чиқилган бўлса, тарафлар кассация тартибида шикоят бериш ҳуқуқидан фойдаланадилар. Кассация шикояти қарор қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида берилади. Ушбу босқичда шикоят бевосита кассация судига, яъни вилоят судларига ёки Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича суд ҳайъатига топширилади. Кассация инстанцияси қуйи судлар томонидан моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганини атрофлича текширади.
Одил судловнинг кейинги ва янада юқори босқичи бу тафтиш тартибида ишларни кўриб чиқишдир. Тафтиш инстанцияси апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган суд қарорларининг қонунийлиги ва асослилигини қайта текширишга хизмат қилади. Мазкур тартибда шикоят бериш одатда тегишли суд қарори кучга киргандан сўнг бир йил ичида амалга оширилади. Тафтиш босқичи вилоят судларидан бошлаб, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича суд ҳайъати ва энг олий назорат органи бўлмиш Олий суд Раёсатигача бўлган занжирни қамраб олади.
Шикоятни суд томонидан ишончли ва асосли деб топилиши учун уни муайян расмий талабларга мувофиқ расмийлаштириш талаб этилади. Шикоят матнида низолашилаётган қарорнинг қайси қисми ноқонуний ёки асоссиз деб ҳисобланаётгани, қайси қонун нормалари бузилгани ва шикоят қилувчининг аниқ талаблари баён этилиши шарт. Бундан ташқари, шикоятга давлат божи ва почта харажатлари тўланганини тасдиқловчи тўлов ҳужжати, шикоят нусхаси бошқа тарафларга юборилгани ҳақидаги квитанция ва низоли суд қарорининг нусхаси илова қилиниши шарт.
Хулоса қилиб айтганда, иқтисодий суд қарорлари устидан шикоят қилиш тартиби процессуал муддатларга ва ҳужжатларни расмийлаштириш қоидаларига қатъий амал қилишни талаб этади. Белгиланган муддатларни сақлаб қолиш ва шикоятга асосли важларни келтириш судда ўз ҳуқуқ ва манфаатларини муваффақиятли ҳимоя қилишнинг асосий кафолатидир.
Д.Шарипов, Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси
